Jeśli kiedykolwiek narzekałeś że Windows jest zbyt ciężki — poznaj Ville Turjanmaę. Fiński programista w 2000 roku napisał od zera system operacyjny z graficznym interfejsem, siecią TCP/IP i multitaskingiem. Cały. W asemblerze. I upakował go na dyskietkę 1,44 MB.
Nie na pendrive. Na dyskietkę. Tę samą na której w połowie lat 90-tych mieściły się dwa dokumenty Worda.
Skąd to się wzięło
Turjanmaa w drugiej połowie lat 90-tych był fińskim studentem który budował graficzną powłokę dla DOS-a — projekt nazywał się MrOS. W pewnym momencie zdecydował że zamiast powłoki napisze cały system operacyjny. Od zera. Bez Linuksa, bez POSIX-a, bez żadnego odziedziczonego kodu.
Wybór asemblera nie był przypadkowy. Kompilatory języków wyższego poziomu generują kod który jest wygodny dla programisty ale marnotrawny dla procesora — mnóstwo warstw pośrednich, mnóstwo instrukcji których procesor tak naprawdę nie potrzebuje. Asembler to rozmowa z procesorem bez pośredników. Każda instrukcja robi dokładnie to co powinna, nic więcej.
Turjanmaa zapytany w 2001 roku o zysk wydajności z asemblera odpowiedział krótko: "Fragmenty Linuksa przepisane w asemblerze dają 10-40% przyspieszenia. To daje pewne wyobrażenie." OSnews
Pierwsza wersja MenuetOS — 0.01 — wyszła 16 maja 2000 roku. Był to system który rozumiał procesor, wyświetlał okna i robił multitasking. Wszystko to w kilkudziesięciu kilobajtach kodu.
Co potrafi coś tak małego
Żeby zrozumieć absurd MenuetOS trzeba wiedzieć z czym go porównywać. Windows XP zajmował 1,5 GB. MenuetOS mieści się w 1,44 MB — czyli jest mniejszy niż typowy plik JPEG z wakacji.
Mimo to system ma graficzny pulpit, stos TCP/IP z pełną obsługą sieci, multitasking z wywłaszczaniem, obsługę USB 2.0 i rozdzielczości do 1920x1080 w 16 milionach kolorów. Wikipedia Do tego w zestawie są shareware'owe wersje Quake'a i Dooma. Na dyskietce.
Na Pentium MMX 200 MHz system startuje w 5 sekund. Internet Archive Dla porównania — Windows 11 na nowoczesnym SSD startuje w kilkanaście sekund, a ten komputer ma procesor kilkaset razy szybszy.
Sekret tkwi w tym co MenuetOS robi inaczej niż wszystkie inne systemy operacyjne. Nie ma warstw abstrakcji. Nie ma sterowników które rozmawiają z innymi sterownikami które rozmawiają z kernelem. Kod aplikacji rozmawia bezpośrednio z kernelem, kernel rozmawia bezpośrednio ze sprzętem. To jest dokładnie to co Microsoft próbuje teraz osiągnąć przenosząc Windows na WinUI 3 — usunięcie warstw pośrednich. MenuetOS nie miał ich nigdy.
Jak jeden człowiek napisał system operacyjny — i co z tego wynikło
MenuetOS przez pierwsze miesiące rozwijał się powoli — tak jak małe kroki menueta, francuskiego tańca od którego system wziął nazwę. Przełom nastąpił we wrześniu 2001 roku gdy OSNews opublikował wywiad z Turjanmaą. Do projektu zaczęli dołączać inni programiści. Po przeportowaniu FASM-a — Flat Assemblera — kod można było kompilować bezpośrednio wewnątrz MenuetOS. HackMag System zaczął się sam rozwijać.
Przez kolejne lata zespół rozwijał sieć, sterowniki, aplikacje. Potem pojawił się problem który znają wszystkie projekty open source prowadzone przez jednego lidera z silną wizją — różnice zdań co do kierunku.
W 2003 roku część zespołu postanowiła zrobić fork. Turjanmaa zdecydował się przenieść MenuetOS na 64 bity i przy okazji zamknąć kod źródłowy. Wielu deweloperów nie miało jeszcze 64-bitowych komputerów i nie mogło korzystać z nowej wersji. To był katalizator rozłamu. Redcomrade
Kolibri — czyli kiedy fork zostaje lepszym projektem
Nowy projekt nazwano KolibriOS — od kolibra, symbolu lekkości i szybkości. Nazwę zaproponował Marat Zakiyanov znany jako "mario79", deweloper z Rosji który prowadził inicjatywę forka. Grokipedia
Różnica między oboma projektami jest fundamentalna i dotyczy filozofii open source. MenuetOS 64 — wersja którą Turjanmaa uznaje za aktualną — jest dystrybuowany bez kodu źródłowego i zabrania dekompilacji. Jest darmowy do użytku osobistego i edukacyjnego, ale to koniec otwartości. KolibriOS pozostał na GPL, kod jest publiczny i rozwijany przez społeczność.
MenuetOS 64 nadal jest aktywnie rozwijany — ostatnia wersja 1.56.60 wyszła w październiku 2025 roku, skupiona na poprawkach stabilności i nowej obsłudze peryferiów. Grokipedia Turjanmaa nie porzucił projektu po ćwierćwieczu.
Dlaczego to ma znaczenie w 2026 roku
MenuetOS nie jest systemem który powinieneś instalować na swoim głównym komputerze. Nie jest to nawet system który możesz zarekomendować znajomemu zamiast Windows.
Ale jest czymś rzadszym — dowodem na to że jeden człowiek z wystarczającą wiedzą i determinacją może napisać kompletny system operacyjny od zera. Bez Googla w tle, bez milionów dolarów, bez zespołu inżynierów. Tylko Turjanmaa, asembler i procesor który nie ma przed nim żadnych tajemnic.
Każdy element Windows który omawiamy na osflux.pl — kernel, sterowniki, interfejs graficzny, stos sieciowy — Turjanmaa napisał sam. W jednym języku. Na dyskietkę.
Kiedy patrzysz na MenuetOS to nie widzisz muzeum. Widzisz system operacyjny zredukowany do absolutnej esencji tego czym system operacyjny jest — kodem który mówi procesorowi co robić, bez zbędnego słowa.
Co to właściwie pokazuje?
MenuetOS nie jest systemem, którego będziesz używać na co dzień.
Ale pokazuje coś ważniejszego — jak bardzo współczesne systemy operacyjne są złożone i jak daleko odeszliśmy od prostoty.
To też przypomnienie, że wydajność nie zawsze wynika z mocy sprzętu — czasem wynika z decyzji projektowych.
Czy warto go uruchomić?
👉 Tak – jeśli chcesz zobaczyć jak wygląda system pisany od zera
👉 Nie – jeśli szukasz czegokolwiek do codziennej pracy
